Rusya Federasyonu yasalarına göre taşıyıcı annelik, taşıyıcı bir anne (donör embriyonun transferinden sonra fetüsü taşıyan kadın) ile döllenme için üreme hücreleri kullanılan potansiyel ebeveynler veya tıbbi nedenlerle çocuk taşıması ve doğurması mümkün olmayan bekar bir kadın arasında yapılan bir sözleşme kapsamında çocuğun taşınması ve doğurulmasıdır.
2024 yılında Rusya'da taşıyıcı annelik tamamen yasaldır ve şu belgelerle düzenlenmektedir:
- Rusya Federasyonu Aile Kanunu (Madde 51-52);
- 21 Kasım 2011 tarihli 323-FZ sayılı Federal Yasa “Rusya Federasyonu Vatandaşlarının Sağlığının Korunmasının Temelleri Hakkında” (değişikliklerle birlikte). Madde 55: Yardımcı üreme teknolojilerinin uygulanması;
- 15 Kasım 1997 tarihli 143-FZ sayılı Federal Yasa “Medeni Durum Eylemleri Hakkında” (Madde 16);
- Rusya Federasyonu’nun Bazı Yasama Belgelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Federal Yasa;
- 31 Temmuz 2020 tarihli Rusya Sağlık Bakanlığı Emri N 803n “Yardımcı üreme teknolojilerinin kullanımına ilişkin usuller, kontrendikasyonlar ve kullanım kısıtlamaları” ve ekleri.
Aralık 2022’de, 21 Kasım 2011 tarihli 323-FZ sayılı Federal Yasa’nın 55. Maddesi’nin yeni versiyonu kabul edilerek taşıyıcı annelik için yeni gereklilikler getirilmiştir. 2024 yılında Rusya’daki taşıyıcı annelik programlarının yasal özellikleri şunlardır:
- Taşıyıcı annelik programları, tıbbi gerekçelerle programa katılma hakkına sahip olan bekar kadınlara ve evli çiftlere açıktır; fiili evlilikteki çiftler ve bekar erkekler bu programdan yararlanamaz.
- Genetik ebeveynlerin yaşı sınırlı değildir ancak IVF kliniğinin iç kurallarına göre düzenlenebilir.
- Taşıyıcı annenin yaşı 20-35 yaş aralığında olmalıdır, en az bir çocuğa sahip olmalı ve Rusya Federasyonu vatandaşı olmalıdır.
- Potansiyel ebeveynlerden en az biri veya bekar bir kadın Rusya vatandaşı olmalıdır (Madde 55, Fıkra 11).
- Evli çiftlerin üreme hücreleri (genetik anne ve baba) döllenme için kullanılır (Madde 55, Fıkra 9).
- Donör oositlerin taşıyıcı annelikle birleştirilmesi yasaktır.
- Taşıyıcı annelik için bir üreme uzmanından tıbbi uygunluk raporu alınması gereklidir.
Taşıyıcı annelik için gerekli hastalık listesi belirlenmiştir. Örneğin, rahmin yokluğu, kalp yetmezliği veya başarısız IVF girişimleri taşıyıcı annelik için tıbbi gerekçe oluşturabilir. Yardımcı üreme teknolojilerine ilişkin temel programın kontrendikasyonlarının tam listesi, 30 Ağustos 2012 tarihli Rusya Sağlık Bakanlığı Emri N 107n ile belirtilmiştir.
Taşıyıcı anne için gereklilikler:
- Programa giriş sırasında 20 ila 34 yaş arasında olmak;
- Rusya Federasyonu vatandaşı olmak (Madde 55, Fıkra 10);
- En az bir sağlıklı çocuğa sahip olmak;
- Yardımcı üreme teknolojilerinin temel programındaki kontrendikasyon listesinde yer alan hastalıklara sahip olmamak;
- Rusya Sağlık Bakanlığı’nın belirlediği usule göre tam bir tıbbi muayeneden geçmek;
- Eğer evliyse, eşinin taşıyıcı annelik programına katılma onayını noter tasdikli olarak sunması gerekir.
Taşıyıcı annelik sözleşmesinde düzenlenmesi gereken şartlar:
- Taşıyıcı annenin çocuğun haklarını biyolojik ebeveynlere devretme onayı;
- Taşıyıcı annenin tıbbi muayenelere katılma, sağlığını koruma, doktor tavsiyelerine uyma ve uygun beslenme gibi yükümlülükleri;
- Taşıyıcı annenin takip edileceği ve doğum yapacağı tıbbi tesislerin belirtilmesi;
- Gebelik başarısına bağlı olarak taşıyıcı annenin alacağı ücretin belirlenmesi;
- Ücretin transferi prosedürü (doğum öncesi ödeme veya doğum sonrası ödeme);
- Doğum belgesinin düzenlenme usulü;
- Tıbbi masraflar, ek gıda gibi taşıyıcı annenin harcamalarının biyolojik ebeveynler tarafından karşılanması;
- Sözleşme şartlarının ihlali durumunda cezai hükümler, örneğin taşıyıcı annenin çocuğun haklarını biyolojik ebeveynlere devretmeyi reddetmesi durumunda uygulanacak cezalar.
Yardımcı üreme teknolojilerinin kullanımı sırasında, çocuğun cinsiyetinin seçilmesine izin verilmez. Ancak, cinsiyete bağlı hastalıkların miras kalma olasılığı durumunda bu bir istisna olarak kabul edilir. Vatandaşlar, üreme hücrelerini, üreme organı dokularını ve embriyolarını dondurma ve saklama hakkına sahiptir. Bu işlemler kişisel fonlarla veya Rusya Federasyonu yasalarının öngördüğü diğer yollarla finanse edilebilir.
18 ila 35 yaşları arasındaki, fiziksel ve zihinsel olarak sağlıklı olan ve tıbbi-genetik muayeneden geçen vatandaşlar, üreme hücresi bağışçısı olma hakkına sahiptir.
Donör üreme hücreleri ve embriyoların kullanımı sırasında, vatandaşlar, donörün tıbbi, medikal ve genetik muayene sonuçları, ırkı, milliyeti ve dış görünüşü hakkında bilgi alma hakkına sahiptir.
19 Aralık 2022 tarihli 538-FZ sayılı Federal Yasa’ya göre, taşıyıcı annelik hizmetleri artık yabancılar için Rusya’da yasaklanmıştır. Yabancı uyruklu kişiler ve vatansız bireyler, Rusya’da taşıyıcı annelik kurumundan yararlanamaz. Yalnızca eşlerden birinin Rus vatandaşı olduğu evli çiftler veya tıbbi nedenlerle çocuk taşıması ve doğurması mümkün olmayan bekar Rus kadınlar taşıyıcı annelik hizmetinden yararlanabilir. Taşıyıcı anne de yalnızca bir Rus vatandaşı olabilir.
Taşıyıcı annelik sözleşmesi imzalayan ancak evlilikleri sona eren kişiler, çocuğun doğum yapan kadının onayıyla ebeveyni olarak kaydedilebilir. Bununla birlikte, mahkemenin, bu evliliğin yalnızca taşıyıcı annelik sözleşmesi amacıyla ve aile kurma niyeti olmadan yapıldığını tespit etmemesi gerekir. Rusya’da taşıyıcı anneden doğan çocuklar doğumda otomatik olarak Rus vatandaşlığı kazanır.
Rusya dışında taşıyıcı annelik yoluyla doğan çocukların haklarının ve yasal çıkarlarının korunması, Rusya konsolosluk kurumlarının sorumluluğundadır.
Çocuğun vatandaşlığına ilişkin hükümler, taşıyıcı annenin yabancılar için taşıyıcı annelik yasağının yürürlüğe girdiği gün bir çocuk taşıyor veya doğum yapmış olduğu durumlara uygulanır. Ayrıca bu belge, taşıyıcı annenin onayı ve mahkeme kararı temelinde taşıyıcı annelik hizmetlerinden yararlanan kişilerin, çocuğun ebeveyni olarak kaydedildiği durumları tanımlar.
